Synopsis

Edutopia is het ideale onderwijsland dat nooit zal komen. In het boek Edutopia beschrijf ik een blauwdruk voor ander algemeen vormend onderwijs. Mijn model mikt niet op politieke haalbaarheid en houdt zich niet bezig met de discussies van dit moment zoals de zwarte scholen-problematiek, de problemen van het studiehuis of het nieuwe leren. Ik wil een visioen scheppen. Het onderwijs is mijns inziens niet teveel maar te weinig vernieuwd. De school lijkt nog sprekend op die van 50 jaar geleden terwijl de rest van de wereld finaal is veranderd.

De analyse van onderwijs kan worden gestructureerd door drie vragen:

hoe moet geleerd worden

wat moet geleerd worden

waarom moet er geleerd worden.

Vrijwel alle discussies over het onderwijs hebben betrekking op de hoe-vraag. Die vraag gaat over onderwerpen zo divers als de schoolgrootte, het nut van nieuw leren en de noodzaak van huiswerk.
Bij het ontwikkelen van mijn ontwerp laat ik me leiden door de vraag: "Wat moet er geleerd worden?"
Deze vraag kan alleen beantwoord worden nadat een andere vraag is beantwoord: "Waarom is het nodig dat kinderen naar school gaan, of wel, wat is de functie van het onderwijs?"
Mijn antwoord:
We sturen kinderen naar school om ze voor te bereiden op volwassenheid ten behoeve van henzelf en de maatschappij. Het onderwijs moet aansluiten op de natuurlijke ontwikkeling die een jong mens naar volwassenheid doormaakt. Het kind moet zich dus ontwikkelen, en dat is meer dan leren. Daarbij moeten we ons realiseren, dat de mens genetisch niet verder is geëvolueerd dan tot jager-verzamelaar.

Nu kan de wat-vraag worden beantwoord. Mijn uitgangspunten leiden tot onderwijsinhouden, liever ontwikkelinhouden, die sterk afwijken van die in de bestaande school. De oude vakken kunnen nooit leiden tot een werkelijke ontwikkeling.
Het onderwijsprogramma moet zorgen voor
de vorming - de ontwikkeling van de eigen persoon
de socialisatie - de ontwikkeling van de relatie met de wereld. De school zal bewust vorm moeten geven aan wat altijd al in het verborgene een onderdeel van het leerproces is geweest.
Daarnaast moet het onderwijs selecteren, vriendelijker gezegd kwalificeren. De maatschappij vraagt dat het onderwijs informatie verschaft over de kwaliteiten van de leerlingen die het onderwijs verlaten. Het antwoord op de wat-vraag ofwel het curriculum bestaat daarom om te beginnen uit de drie aandachtsgebieden:

het ik - onder andere onderdelen als filosofie, kunstzinnige expressie

de naaste - onder andere onderdelen als psychologie, sport

de samenleving - onder andere onderdelen als ethiek, recht

De volgende twee aandachtsgebieden, nadrukkelijk geplaatst ná maar meer tijd vergende dan de voorgaande, zijn:

tijd en plaats - o.a. archeologie, aardrijkskunde

gereedschappen - o.a. geletterdheid, wetenschappen, technieken

Verdere uitwerking leidt tot een onderwijsmodel dat drastisch afwijkt van het bestaande. Enkele aspecten:

andere schooltypen: kleuterschool, basisschool, junior school, senior school, kleinere scholen die toch een breed aanbod hebben

korter algemeen vormend onderwijs dan nu

een nieuwe visie op de kosten van onderwijs

afschaffing van eindexamens en dus meer curriculum keuzevrijheid voor school en leerling

intensief inspectiesysteem om het civiel effect van diploma's te garanderen

een school midden in de samenleving

twee typen docent, beide goed betaald en van masters niveau: de mentor en de leraar

introductie van begrippen als flow, multiple intelligence, joint attention en andere moderne opvattingen van belang voor het onderwijs

heterogeen onderwijs

meer keuzevrijheid voor de leerling, de school als supermarkt.