www.robknoppert.nl                laatste update 28 juni 2016

ROBlog staat hieronder (zie ook privť)

Interne links
Het boek Sapiens van Hariri is een geweldig boek.
Hieronder staat wat ik belangrijk vond uit dit boek. Het is een lange lap tekst.

Er zijn nu circa 190 stokjes in nieuwe bakken.

Het Lidmaatschap, laatste versie: 15 juni 2016
 English summary of "Membership"

Naar Edutopia nu met volledige tekst

Naar privé met onder andere oude columns, stokjes en schilderijen

Externe links
Noam Chomsky over het Midden-Oosten
over vluchtelingen
Japanse computerkunst
Uitzinnig zwermende vogels
TED lezing van Karen Armstrong, zie minuut 3 tot 8
Coursera: goede on-line cursussen, meest engelstalig


14 nieuwe stokjes
Sapiens
naar boven
Met Sapiens schreef de Joodse historicus Yuval Noah Hariri een belangwekkende als een trein lezende geschiedenis van de mensheid, inclusief wat vroeger de prehistorie werd genoemd. Ik vermeld datgene wat van belang is voor mijn eigen ideeŽn en voeg commentaar toe.
Hariri legt heel duidelijk uit dat homo sapiens een van vele hominiden is, waarvan de andere leden van deze klasse zijn uitgestorven, de laatste circa 10000 jaar geleden (homo floresiensis?). Was er sprake van kruising van Sapiens met andere hominiden of van vervanging? Voor het eerste zijn goede argumenten: de vermenging met Neanderthalers in Europa en met de Denisova in AziŽ. Dat zou kunnen betekenen dat er genetische verschillen zijn tussen groepen mensen van nu, neanderthal-achtig in Europa, erectus-achtig in China en Korea. Dit kan leiden tot raciale theorieŽn.
Hariri noemt wat ik eerder elders heb gelezen: beheersing van vuur leidde tot koken wat een inkorting van het spijsverteringskanaal en als gevolg daarvan een groei van de hersenen mogelijk maakte.
Hij spreekt van een cognitieve revolutie die 70000 jaar terug begon, naast de twee mij bekende, het begin van de landbouw en wat hij noemt de wetenschappelijke revolutie waarvan hij het begin 500 jaar terug plaatst. Ik kan me goed voorstellen dat in de afgelopen 100 000 jaar bij homo sapiens een (biologisch) evolutionaire stap heeft gemaakt die tot belangrijke gedragswijzigingen leidde. Of dat een revolutie was, denkend aan tijdschalen van tienduizenden jaren?
Hariri bespreekt overtuigend en meeslepend het resultaat van de cognitieve revolutie: de capaciteit van de mens tot het fictieve verhaal. Het fictieve verhaal onderscheidt de mens van de andere dieren. Hij illustreert dit met Peugeot. Het is niet mogelijk dit begrip te koppelen aan een afgerond deel van de werkelijkheid. Het is niet de som van alle fabrieken, de verzameling werknemers, het totaal van de aandelen, alle ooit gebouwde auto's, enzovoorts. (Ik bedacht me ooit hetzelfde denkend aan mijn school.) Hariri maakt duidelijk hoe groot de reikwijdte is van het gebruik van het fictieve verhaal. Grote aantallen vreemden kunnen succesvol samenwerken dankzij het geloof in gemeenschappelijke mythen. Hij noemt kerken, staten (Anderson), naamloze vennootschappen. Er zijn geen goden in het heelal, geen naties, geen geld, geen mensenrechten, geen wetten en geen rechtsgang buiten de collectieve fantasie van de mensheid...... Een groot deel van de geschiedenis draait om de vraag: hoe overtuig je miljoenen mensen om bepaalde verhalen over goden of naties of naamloze vennootschappen te geloven?.... De dingen die mensen creŽren via dit web van verhalen staan in wetenschappelijke kringen bekend als 'ficties', 'sociale constructies' of 'imaginaire realiteiten'. Dit vermogen, zo stelt Harari, leidde tot het grote vermogen tot samenwerken. (Ik denk met Tomasello dat er meer voor nodig is, zie Tomasello) Het blijkt uit archeologische vondsten dat in tegenstelling tot hun Sapiens tijdgenoten Neanderthalers geen artikelen uit ruilhandel bezaten. Grote veranderingen in sociaal gedrag kunnen over het geheel genomen niet optreden zonder genetische mutaties. En hij noemt de hiŽrarchische door alfa-mannen geleide chimpansee-groepen tegenover de egalitaire voor vrouwenallianties geleide bonobo-groepen.
De jager-verzamelaars leefden ook volgens Hariri in kleine groepen met heel weinig bezittingen en relatief heel weinig contacten met individuen buiten de eigen groep. Maar het lijkt dat de etnische en culturele verscheidenheid onder vroege jager-verzamelaars even (als van primitieve AustraliŽrs) indrukwekkend was en dat de vijf tot acht miljoen verzamelaars die de wereld bevolkten aan de vooravond van de agrarische revolutie waren onderverdeeld in duizenden afzonderlijke stammen met duizenden verschillende talen en culturen.
Hariri beschrijft het leven van de jager-verzamelaars als behoorlijk comfortabel (welvaartsstaten) en voor het individu aangenamer dan die van de landbouwers na de agrarische revolutie.
Ruime aandacht geeft Hariri aan de ecologische rampen die de mens heeft aangericht toen hij zich verspreidde over de wereld. Tijdens de laatste 100 000 jaar verdwenen er van de tweehonderd genera grote landzoogdieren van meer dan 50 kg er honderd voor de agrarische revolutie plaatsvond. Maar ook de landbouwers roeiden vele soorten uit.
Onder de titel De grootste zwendel van de geschiedenis bespreekt Hariri de overgang naar de landbouw. Tussen 9000 vC en 2000 vC vonden op 6 verschillende plaatsen van elkaar onafhankelijk agrarische revoluties plaats. De overgang was heel geleidelijk. Het leidde tot een bevolkingsexplosie maar het was voor de individuele mens een achteruitgang: hard werken, eenzijdige voeding, meer ziektes, meer kindersterfte. Een van de weinige ijzeren wetten van de geschiedenis is dat luxe zich vaak ontwikkelt tot noodzaak en dan weer nieuwe verplichtingen schept.
In GŲbekli Tepe in Zuidoost-Turkije werden bouwwerken gemaakt in 9500 voor Christus ontdekt, die zijn gebouwd door jager-verzamelaars. Deze bouwwerken zijn zo uitgebreid dat duizenden verzamelaars die tot verschillende groepen en stammen behoorden langere tijd hebben samengewerkt. Het centrum moet een relatie hebben met de ontwikkeling van eenkoren, gedomesticeerd tarwe, 30 kilometer verderop. Naast landbouwers ontstonden er herdersvolken.
Getallen die Hariri noemt:
10 000 vC: 5 tot 8 miljoen jager-verzamelaars
100 nC: 1 tot 2 miljoe jager-verzamelaars + 250 miljoen boeren
8500 vC: Jericho, grootste nederzetting met een paar honderd inwoners
7000 vC: «atal HŲyŁk, 5000 tot 10 000 inwoners
3100 vC: Egyptisch koninkrijk met honderdduizenden mensen
2250 vC: Akadische rijk met meer dan een miljoen onderdanen
1000 vC Ė 500 vC: Nieuw-Assyrische, Babylonische en Perzische rijk met miljoenen onderdanen
221 vC: Qin dynastie in China met 40 miljoen onderdanen
Romeinse rijk: honderd miljoen onderdanen.

Het fictieve verhaal heeft geleid tot mythes en tot wat Hariri imaginaire ordes noemt: religies, wetten, staten. Toen de agrarische revolutie kansen schiep voor het ontstaan van overvolle steden en machtige wereldrijken, verzonnen mensen verhalen over machtige goden, vaderlanden en vennootschappen om de benodigde sociale verbanden te smeden...... De sociale normen waarop ze berustten waren niet gebaseerd op ingebakken instincten of persoonlijke vriendschappen maar op geloof in gemeenschappelijke mythen. Hier speelt ďmijnĒ groepsdrang een rol maar die ziet Hariri niet.
Wie iets wil weten over de menselijke geschiedenis in de millennia na de agrarische revolutie hoeft in wezen maar ťťn simpele vraag te stellen: hoe konden mensen zich in zulke massale samenwerkingsnetwerken organiseren zonder dat ze de biologische instincten hadden om dat soort netwerken overeind te houden? Het antwoord op die vraag zou moeten zijn: NIET. Zonder specifieke biologische kenmerken zou dat nooit gelukt zijn. De biologische kenmerken die dit mogelijk maakten liggen in de groepsvormingsdrift, de onweerstaanbare neiging van de individuele mens zich aan te luiten bij anderen, met die anderen groepen te vormen en voortdurend op zoek te zijn naar de regels die nodig zijn om de groep bij elkaar te houden.

Eerder vergelijkt Hariri de Code van Hammurabi in Babylon (toendertijd de grootste stad ter wereld) uit 1776 vC met de Onafhankelijkheidsverklaring van de USA uit 1776 nC . Hij maakt heel duidelijk hoe groot de verschillen zijn tussen de twee morele systemen zijn die in de twee verklaringen zijn vastgelegd. Beide verklaringen claimden eeuwigdurende geldigheid en goddelijke inbreng, maar waren heel verschillend in morele opvattingen. Het is makkelijk te accepteren dat de Code van Hammurabi een mythe was, maar we willen niet horen dat mensenrechten ook een mythe zijn..... Er moet doorlopend aan de weg worden getimmerd om een imaginaire orde in stand te houden. Soms neemt dat de vorm van geweld en dwang. Legers, politiemachten, rechtbanken en gevangenissen zijn aan de lopende band in de weer om mensen te dwingen zich te gedragen volgens de imaginaire orde. Hariri maakt hier geen in-group/out-group onderscheid. Maar hoe kan de imaginaire orde blijven bestaan? Hariri's verklaring is niet erg overtuigend. Maar in deze verklaring merkt hij interessante zaken op. De nadruk op de individualiteit is terug te vinden in de inrichting van onze huizen: voor ieder kind een eigen kamer. Intersubjectiviteit: Het woord intersubjectie slaat op iets wat bestaat binnen het communicatienetwerk dat het subjectieve bewustzijn van een grote groep individuen verbindt.... Veel belangrijke aanjagers van de geschiedenis zijn intersubjectief: wetten, geld, goden, naties. (Een subjectief iets is iets wat afhankelijk is van het bewustzijn en de opvattingen van ťťn individu.)......Alle ...genoemde vormen van onderscheid Ė tussen vrije mensen en slaven, tussen blanken en zwarten, tussen rijk en arm Ė zijn geworteld in fictie..... Alle maatschappijen zijn gebaseerd op imaginaire hiŽrarchieŽn maar niet persť op dezelfde hiŽrarchieŽn. En dan noemt Hariri het kastenstelsel in India en ras in Amerika. En dan gaat Hariri in op het verschil tussen man en vrouw. Mannelijkheid wordt in bijna alle culturen hoger gewaardeerd en waarschijnlijk is er dus een biologische reden voor. Maar Harari komt niet tot een verklaring maar wijst wel op de enorme veranderingen in de Westerse wereld wat betreft gender-opvattingen.
Culturen veranderen ook door interne dynamiek.In Middeleeuws Europa was er de voortdurende tegenstrijdigheid tussen het ridderideaal en de religie. Een ander voorbeeld: Sinds de Franse revolutie zijn mensen over de hele wereld gelijkheid en individuele vrijheid gaan zien als fundamentele waarden. Maar die twee waarden zijn met elkaar in tegenspraak.....De hele politieke geschiedenis van de wereld sinds 1789 kan beschouwd worden als een reeks pogingen om met deze tegenstrijdigheid in het reine te komen. Maar om tegenstrijdige standpunten aan te kunnen hangen is er cognitieve dissonantie, in wezen een cruciale deugd.
Door de millennia heen smelten kleine, eenvoudige culturen stukje bij beetje samen tot grotere complexe beschavingen.
Harari wil het verduidelijken door voor verschillende tijdstippen het aantal werelden te tellen. En op dit moment heeft dat samensmelten zich volgens hem ongeveer voltrokken omdat overal hetzelfde geopolitieke systeem (staten), hetzelfde economische systeem (kapitalisme), hetzelfde rechtssysteem (mensenrechten) en hetzelfde wetenschappelijke systeem worden gehanteerd. Daar valt natuurlijk wel wat op af te dingen. Wel geestig legt hij uit dat de zogenaamde nationale keukens ingrediŽnten gebruiken oorspronkelijk alleen maar gegeten in andere werelddelen. De Italiaanse spaghetti bevat tomatensaus, tomaten hebben een Mexicaanse oorsprong.
In het eerste millenium voor Christus verschenen er drie potentiŽle universele ordes ten tonele waarvan de de aanhangers voor het eerst de hele wereld en de hele mensheid voor zich konden zien als een eenheid die geregeerd werd een en dezelfde verzameling wetten. Iedereen was 'wij' of zou dat in elk geval kunnen zijn. Er was geen 'zij' meer. Harari heeft het over de monetaire orde (het gebruik van geld), de imperiale orde (de politieke ordening) en de orde van universele religies als boeddhisme, christendom en islam. Hij bespreekt achtereenvolgens deze drie aspecten.
Over de jager-verzamelaars zegt hij ze deelden hun goederen en diensten in een economie van gunsten en verplichting. Ik ben het er niet mee eens. Dan bespreekt hij de tit-fot-tat ruilhandel van de dorpsgemeenschap maar ruilhandel werkt alleen als er een beperkt assortiment producten wordt uitgewisseld. En dus komt er geld vele malen onstaan, op vele plekken..... Geld is een universeel ruilmiddel waarmee mensen bijna alles kunnen omzetten in bijna alles. Het is een systeem dat werkt op basis van onderling vertrouwen Ö het meest universele en meest efficiŽnte systeem op basis van onderling vertrouwen dat ooit is uitgevonden. (Het is natuurlijk niet het vertrouwen van iedere burger in de verklaringen van de directeur van de centrale bank op het bankbiljet, maar de burger die hetzelfde doet als zijn buurman, denk ik dan. Het sensationele is niet zozeer het geld als wel het door weinigen opgemerkte onderling vertrouwen.) Het eerste geld is het Soemerische gerstgeld van circa 3000 vC. 1 sila was ongeveer 1 liter gerst. Het eerste ďwaardelozeĒ geld was de sjekel = 8,33 gram zilver in MesopotamiŽ, de eerste munten zijn uit 640 vC in AnatoliŽ.
Zoals Anderson aandacht besteed aan het ontstaan van de natiestaten de laatste 300 jaar, zo onderzoekt Harari het ontstaan van wereldrijken. Hier zijn er een aantal die hij noemt: Rome, Athene, Novgorod, Carthago (ouder), Engeland, Nederland, Frankrijk, BelgiŽ, Amerika (koloniale rijken). Het eerste wereldrijk: Akkadische rijk van 2250 vC met daarna het Perzische rijk (550 vC).
Harari definieert een wereldrijk als een politieke orde bestaande uit een flink aantal verschillende volkeren met flexibele grenzen en een potentieel onbegrensde vraatzucht. Het oppervlak van oudere wereldrijken was soms beperkt. Wereldrijken ontstonden niet persť uit militaire veroveringen. Het imperium (is) de laatste 2500 jaar 's werelds gebruikelijkste vorm van politieke organisatie geweest. Daarbinnen verminderde de diversiteit aan volkeren. (Dinka betekent mensen; Nuer betekent oorspronkelijke mensen)
Over de opvattingen van de heersers schrijft Hariri: Het legitiem gezag is per definitie universeel. Als een heerser geen hemels mandaat heeft, heeft hij zelfs niet het gezag om over ťťn enkel stadje te heersen. Als een heerser wel het mandaat heeft, is hij verplicht rechtvaardigheid en harmonie op aarde te brengen. Het gevolg is expansionisme, staten naast het imperium hebben geen bestaansrecht.
Dan schrijft Hariri: Sinds 200 vC hebben de meeste mensen in grote rijken geleefd en het lijkt waarschijnlijk dat dit in de toekomst zo zal blijven. Maar dit keer wordt het een waarlijk mondiaal imperium. Hier schuift Anderson's Verbeelde gemeenschappen in een enkele zin terzijde, ten onrechte denk ik.
De religieuze ontwikkeling van de mens herleidt Hariri tot de stappen: animisme Ė polytheÔsme Ė monotheÔsme Ė natuurwetreligies. Hij verwijst tot mijn verbazing nauwelijks naar de door religie gehanteerde ethiek afgezien van de opdracht van wereldreligies anderen te bekeren.
De cruciale rol die het geloof speelde was, dat het de fragiele structuren (sociale ordes en hiŽrarchieŽn) een bovenmenselijke legitimiteit verleende. Religies verklaren (denken de gelovigen) dat onze wetten niet voortvloeien uit menselijke grillen. Maar zijn opgesteld door het absolute oppergezag.

Ö.. Het lijkt erop dat de agrarische revolutie samenging met een religieuze revolutie.
Ö.Het verschil tussen animisme en polytheÔsme is: PolytheÔsten zagen de wereld steeds meer als een weerspiegeling van de relatie tussen goden en mensen. Ook het polytheÔsme kent een allesoverheersend opperwezen, boven de vele goden maar deze is vrij van belangen en voorkeuren en houdt zich niet bezig met de kleine besognes en, zorgen en verlangens van de mens. PolytheÔsten zijn daarom (volgens Harari) veel toleranter dan de monotheÔstische godsdiensten, die fanatieker zijn en zendingsdrang hebben.
In 1350 vC ontstond eerste monotheÔstische godsdienst in Egypte, maar dan komt het christendom, het geloof dat begon als een esoterische Joodse sekte die joden ervan wilde overtuigen dat Jezus Ö hun messias was. De Islam is uit de 7e eeuw.
Harari heeft het ook over dualistische religies die GOED en KWAAD onderscheiden. Hij noemt om te beginnen het zoroastrisme (profeet Zarathustra) en vervolgens gnosticisme en manicheÔsme. Heel merkwaardig is dat deze dualistische opvattingen ook wrden aangehangen in de monotheÔstische godsdiensten, logisch gezien is het onmogelijk. Dualistisch is ook het onderscheid LICHAAM en ZIEL, en HEMEL en HEL.
In feite is het monotheÔsme Ö... een caleidoscoop van monotheÔstische, dualistische, polytheÔstische en animistische erfenissen, allemaal samengebracht onder ťťn goddelijke paraplu. De gemiddelde christen gelooft in de monotheÔstische God, maar ook in de dualistische duivel, in polytheÔstische heiligen en in animistische geesten. Men noemt dit syncretisme.
Op wat vreemde manier haalt Harari de Oosterse godsdiensten erbij. Boeddhisme kent geen god, alleen een menselijke god. Leed wordt veeleer veroorzaakt door de gedragspatronen in je geest, de belangrijkste zin in dit stuk.
Dan opeens pakt Harari geweldig uit: De moderne tijd heeft de opkomst van een aantal nieuwe natuurwetreligied meegemaakt, zoals het liberalisme, het communisme, het kapitalisme, het nationalisme en het nazisme..... Als een religie een systeem van menselijke normen en waarden op basis van een bovenmenselijke orde is, dan was het sovjet-communisme net zo goed een religie als de islam. En dan trekt hij parallelen met het boeddhisme. Harari gaat hier de kant van John Gray uit. En dan geeft hij een voorbeeld van modern syncretisme. De gemiddelde Amerikaanse van nu kan gelijktijdig een nationalist zijn (ze gelooft in het bestaan van een Amerikaanse natie die een bijzondere rol in de geschiedenis heeft), een vrijemarktkapitalist (ze gelooft dat het cocurrentieprincipe en het najagen van eigenbelang de beste manier zijn om een welvarende samenleving op te bouwen) en een liberale humanist (ze gelooft dat mensen door hun schepper zijn bedeeld met bepaalde onvervreemdbare rechten).

Ö. Humanistische religies stellen het mensdom centraal ...Humanisme is het geloof dat Homo sapiens een unieke, onschendbare aard heeft die fundamenteel verschilt van de aard van alle andere dieren en verschijnselen.
Er zijn volgens Harari drie rivaliserende sektes:
1. liberaal humanisme: bescherming van het heilige in de mens en de vrijheid van iedere individuele Homo sapiens
2. socialistisch humanisme: bescherming van de gelijkheid binnen de soort Homo sapiens
3. evolutionair humanisme: bescherming van de mensheid tegen degeneratie tot Untermenschen en bevordering van zijn evolutie tot ‹bermenschen.
1 en 2 zijn 'politiek' verschillend, 1 meer rechts, 2 meer links. Beide ontkennen het bestaan van God niet. 3 is terug te vinden in het nationaal socialisme. Harari eindigt deze beschouwingen over godsdienst met het wijzen op de kloof tussen het liberale humanisme en de moderne biowetenschappen.
Harari beschrijft de memetica: culturen als een soort geestelijke infectie of parasiet, met mensen als onbewuste gastheren Ö. Een cultureel idee Ö kan een mens ertoe brengen om zijn of haar leven te wijden aan de verspreiding van dat idee, desnoods met gevaar voor eigen leven. Postmodernisten zijn het er niet mee eens maar spreken ook over het voortplanten van cultuur.

Uit deel vier met de titel ďDe wetenschappelijke revolutieĒ
Enkele getallen, 1500 vergeleken met nu:
wereldbevolking: 500 miljoen >> 7 miljard
waarde goederen en diensten: $ 250 miljard >> 60 biljoen (pp: $ 500>> $ 8600)
consumptie in caloriŽn: 13 biljoen >> 1500 biljoen
Hij beschrijft in enkele woorden de aanblik van de wereld in 1500: steden haast nergens meer dan 100 000 inwoners, geen verlichting, geen geluiden. Van de ontwikkelingen in de periode die ik de Tijd van Verandering noem, stelt Harari de wetenschappelijke vooraan. De filosofen hebben het altijd over de Verlichting, de historici of de Franse en de industriŽle revolutie, de kunstenaars en psychologen over de romantiek, Harari zet de wetenschappelijke revolutie vooraan.
Over de opvattingen daaraan voorafgaand: Het was onvoorstelbaar dat de Bijbel, de Koran of de Veda's iets cruciaals over het hoofd hadden gezien en dat er geheimen resteerden die wezens van vlees en bloed zouden kunnen onthullen. De bijbel en koran werden dus beschouwd als de enige bron van relevante kennis. Ö. In het middeleeuwse Europa vormden logica, grammatica en retorica de educatieve kern. De grote verandering was dat sommigen (in het Westen) op zoek gingen naar nieuwe kennis. Voor de industriŽle revolutie geloofden de meeste menselijke culturen niet in vooruitgang.... Vele godsdiensten geloofden dat er op een dag een messias zou verschijnen die korte metten zou maken met alle oorlogen, hongersnoden en zelfs de dood. Een interessant onderscheid maakt Harari: sociale armoede en biologische armoede.
In het zeventiende-eeuwse Engeland stierven 150 van elke duizend pasgeborenen voor ze een jaar oud waren en een derde van alle kinderen overleed voor het vijftiende levensjaar.
Een discutabele uitspraak: De vicieuze cirkel van wetenschap, grootmacht en kapitaal kan gerust worden bechouwd als de voornaamste motor van de laatste vijfhonderd jaar van onze geschiedenis. Waarom discutabel? Ik denk dat techniek, niet gedreven door wetenschap, belangrijker is en is geweest.
De vroegmoderne tijd ( 1500 Ė 1750 bedoelt H) was een gouden eeuw voor het Ottomaanse rijk in het Middellandse Zeegebied, het Safavidenrijk in PerziŽ, het Mogolrijk in India en de Chinese Ming- en Qing-dynastie.... In 1775 tekende AziŽ voor 80 % van de wereldeconomie..... In 1900 beheerste Europeanen de wereldeconomie en het grootste deel van het aardoppervlak.
(Dit deel van het boek wordt wel heel erg anecdotisch.) Het kapitalisme begon als een theorie over het functioneren van de economie. Die theorie was zowel descriptief als prescriptief: ze beschreef hoe geld werkte en promootte het idee dat het herinvesteren van winst in productie tot snelle economische groei leidde. Maar het kapitalisme werd gaandeweg veel meer dan een simpele economische doctrine. Het vormt inmiddels een eigen ethiek, die mensen leert hoe ze zich moeten gedragen, hoe ze hun kinderen moeten onderwijzen en zelfs hoe ze moeten denken. Het economisch basisprincipe is dat economische groei het hoogste goed is, of in elk geval voor het hoogste goed staat, omdat rechtvaardigheid, vrijheid en zelfs geluk allemaal afhankelijk zijn van economische groei. Vraag een kapitalist hoe je rechtvaardigheid en politieke vrijheid kunt krijgen in een land als Zimbabwe of Afghanistan en waarschijnlijk krijg je dan een college over economische welvaart en een bloeiende middenklasse en hoe essentieel dat is voor een stabiele democratie en over de daaruit voortvloeiende noodzak om Afghaanse stammen te doordringen van de zegeningen van vrije marktwerking, spaarzaamheid en zelfredzaamheid...... Het kapitalisch geloof in eeuwigdurende economische groei gaat in tegen bijna alle bekende verschijnselen in het heelal...De menselijke economie is er sinds het begin van de moderne tijd niettemin in geslaagd om exponentieel te groeien, alleen maar omdat wetenschappers om de zoveel jaar met een nieuwe ontdekking of een nieuw snufje komen, zoals het continent Amerika, de verbrandingsmotor of genetisch gemanipuleerde schapen. (Ook hier toch een miskenning van de techniek)
Harari bespreekt de creatie (door banken) van geld ten behoeve van leningen aan bedrijven en legt uit dat slechts vertrouwen op economische groei (rijker worden) dit mechanisme mogelijk maakt. In het nieuwe kapitalistische geloof is het eerste en heiligste gebod: Gij zult de opbrengst uwer productie herinvesteren voor een nog hogere productie.
Start van dit kapitalisme: geldverschaffing voor expedities die leiden tot imperialisme en vennootschappen zoals de VOC. Harari bespreekt het vrijemarktkapitalisme (neoliberalisme) en geeft een paragraaf de titel De kapitalistische hel, waarin slavernij wordt beschreven als een gevolg van ongebreideld marktmechanisme.....Sommige religies, zoals het christendom en het nazisme, hebben miljoenen mensen omgebracht uit brandende haat. Het kapitalisme heeft miljoenen mensen omgebracht uit kille berekening en hebzucht. Hij noemt naast de slavernij o.a. de Grote Bengaalse Hongersnood (1769 Ė 1773, tien miljoen doden) veroorzaakt door de Britse East India Company, de militaire campagnes van de VOC en de zes ŗ tien miljoen doden tussen 1885 en 1908 in Belgisch Congo. In het hoofdstuk over de industrie bespreekt Harari de omzetting van energie in beweging. Er is geen reden voor ongerustheid over een energietekort maar Harari bekritiseert het misbruik van dieren in de industriŽle produktiemethoden van de landbouw..... Zonder landbouwindustrialisatie had de stedelijke industriŽle revolutie nooit kunnen plaatsvinden. Is dat waar, vraag ik me af.
Hij bespreekt het consumentisme, het 'geloof' om te kopen als een verlengstuk van het kapitalisme.
Over consumentisme: Obesitas is een dubbele overwinning voor het consumentisme. In plaats van weinig te eten wat zou leiden tot economische krimp, eten de mensen te veel, en daarna gaan ze dieetprodukten aanschaffen, waarmee ze dubbel bijdragen aan de economische groei..... De kapitalistische en consumentische leer is ook in een ander opzicht revolutionair. In de meeste oudere morele geloofssystemen kwamen de mensen er vaak bekaaid af.... Daar staat tegenover dat de meeste mensen van nu heel geslaagd tegemoetkomen aan het kapitalistisch-consumentische ideaal. De nieuwe ethiek belooft ons het paradijs op voorwaarde dat de rijken hebzuchtig blijven en moeite doen om nog meer geld te verdienen (door investeringen) en dat de massa vrij baan geeft aan zijn verlangens en passies en steeds meer koopt. Dit is de eerste religie ter wereld waarvan de volgelingen daadwerkelijk doen wat er van ze verlangd wordt. En hoe weten we dat in ruil daarvoor echt het paradijs zullen beŽrven. Dat hebben we op tv gezien.
In het hoofdstuk Een doorlopende revolutie noemt Harari een paar mooie getallen:
80 000 giraffes Ė 1,5 000 000 000 runderen
200 000 wolven Ė 400 000 000 honden
Harari ziet het energietekort niet als een probleem, maar wel het ecologisch verval. Eťn van de belangrijke veranderingen in de moderne tijd is de invoering van de nationale tijd. Maar het belangrijkste is de ondergang van familie en gemeenschap.....
Vroeger: Als iemand ziek werd, zorgde de familie voor hem..... De gemeenschap bood hulp op basis van lokale tradities en een economie van wederdiensten Ö.Er kwamen allerlei transacties bij het dorpsleven kijken maar heel weinig betalingen.... Traditionele agrarische economiťn hadden weinig overschotten om drommen overheidsdienaren, politieagenten, sociaal werkers, leraren en artsen mee te voeden.
(Er is een interessant intermezzo over het Chinese baojia-systeem.) Gaandeweg gebruikten staat en markt hun groeiende macht om de traditionele familie- en gemeenschapsbanden te verzwakken. Ietwat onzinnig maar de tendens is duidelijk. En dan: Staat en markt benaderden mensen met een aanbod dat ze onmogelijk konden weigeren. 'Word een individu,' zeiden ze. 'Trouw met wie je maar wilt, zonder toestemming van je ouders te vragen. Neem een baan die bij je past, ook al vinden de dorpsoudsten het maar niets. Ga wonen waar je wilt Ö.. Wij, de staat en de markt, zullen vanaf nu voor je zorgen. We zorgen voor voedsel, onderdak, onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid en werkgelegenheid. We bieden pensioenen, verzekeringen en bescherming.' Ö... Deze deal Ö. schuift namelijk talloze generaties van sociaal-menselijke overeenkomsten terzijde. Miljoenen jaren van evolutie hebben ons gevormd om te leven en denken als leden van een groter geheel. In slechts twee eeuwen tijd zijn we veranderd in ontwortelde individuen. Een beter bewijs is er niet voor de waanzinnige macht van de cultuur.
Ter illustratie van de overdracht van macht van de familie naar de staat: Ouders zijn verplicht hun kinderen te laten onderwijzen op de scholen van de staat. Ouders die overdreven onzachtzinnigof gewelddadig met hun kinderen omspringen kunnen door de staat op hun vingers getikt worden, tot gevanginsstraf aan toe.
Harari heeft het over 'imaginaire gemeenschappen', nauurlijk een vertaling van 'imagined communities', de term van Anderson. Hij heeft het over de imaginaire gemeenschappen van koninkrijken, imperia, kerken en meer modern, de natiestaat en de consumentenmassa. Een andere term: intersubjectieve realiteiten. Volgens Harari overschaduwen de consumentengemeenschappen de nationale gemeenschappen Ė interessant idee Ė en hij noemt Madonna-fans, vegetariŽrs en supporters van voetbalclubs. Ik zou Apple gebruikers toevoegen. De laatste twee eeuwen is het tempo van alle veranderingen zo versneld dat de sociale orde een dynamisch, plooibaar karakter heeft gekregen.... In wezen is elk jaar tegenwoordig een revolutiejaar... Iedereen belooft sociale hervormingen, onderwijshervormingen, economische hervormingen en vaak lossen ze de beloftes ook nog in.
Ondertussen is het een vredige tijd. Hij noemt voor 2000 doden door:
oorlog 310 000
geweld 520 000
autoongeluk 1 260 000
zelfmoord 815 000
totaal aantal doden 56 000 000
De afname van het geweld is grotendeels te danken aan de opkomst van de staat. En ondertussen verdwenen de wereldrijken. Harari spreekt van echte vrede, de wordt veroorzaakt door:
de prijs van oorlog is dramatisch gestegen: collectieve zelfmoord door kernwapens
opbrengst van oorlog is gedaald: land en grondstoffen zijn minder waard dan technische knowhow en complexe sociaaleconomische structuren die middels oorlog niet veroverd kunnen worden.
vrede is lucratiever, door de toegenomen internationale handel
huidige elites, politici, zakenlieden, intellecturelen, kunstenaars, zijn vredelievend
we maken het ontstaan van een mondiaal imperium mee.
Over geluk zegt Harari onder andere: De evolutie vormde onze hersenen en lichamen op een manier die paste bij het leven van jager-verzamelaars. De overgang naar landbouw en later naar de industrie heeft ons veroordeeld tot een onnatuurlijke manier van leven waarin onze intrinsieke neigingen en instincten zich niet goed kunnen ontplooien en onze diepste verlangens dus onvervuld blijven, dus de moderne Westerse mens is niet zo gelukkig. Ö...Mensen met innige familiebanden die in een hechte, koesterende leven zijn opvallend veel gelukkiger dan mensen uit disfuntionele gezinnen Ö. Het huwelijk speelt wel een heel belangrijke rol. Harari eindigt zijn boek met een beschouwing over de toekomst met genetische manipulatie.

ROBlog
naar boven
Brexit
28 juni 2016
De Brexit levert een prachtige bevestiging van mijn gedachten over lidmaatschap. Wij willen ons land terug, zeggen de leave stemmers, die ook tegen immigranten zijn. Het zijn de mensen die verlangen naar lidmaatschap van een groep waarmee zij zich kunnen identificeren. De behoefte aan lidmaatschap is een natuurlijke te respecteren behoefte. De groep van de natie waarmee de leave stemmers zich verbonden voelden is niet meer herkenbaar door immigratie en vele snelle maatschappelijke veranderingen.

Geen Cito-toets (niet geplaatste ingezonden brief)
27 april 2016
Een advies in groep 8 door de leraar in plaats van een advies gebaseerd op de Cito-toets leidt ertoe dat te weinig kinderen van laagopgeleide ouders naar vwo en havo worden verwezen, zo bleek onlangs. Nu wordt voorgesteld de klok terug te draaien: het schooladvies zou opnieuw op de Cito-toets moeten worden gebaseerd. Maar er waren toch goede redenen de Cito-toets af te schaffen als basis voor het schooladvies?
Ik som de nadelen van herinvoering van het Cito-advies op. De Cito-toets suggereert dat de leercapaciteiten van een kind op objectief gemeten kunnen worden. Alsof een kind te vergelijken is met een motor waarvan we het vermogen meten. Natuurlijk leidt dit tot foutieve verwijzingen. De Cito-toets leidt tot twee jaar slecht onderwijs op de basisschool. Het onderwijs in groep 7 en 8 bestaat vooral uit toetstraining. Van ontwikkeling van de talenten van het kind komt zo weinig terecht. Het advies op basis van de Cito-toets leidt tot afschaffen van gemengde brugklassen en bevordert het opsplitsen van het middelbaar onderwijs in vmbo's, havo's, vwo's en gymnasia. Zo wordt doorstroming naar passend onderwijs steeds moeilijker.
Wat moet er dan gebeuren? De ontwikkeling van het kind is complex. Het verschilt van persoon tot persoon. Het selectieproces moet over een langere periode plaats vinden. Terecht wordt daarom gepleit voor gemengde brugklassen en brede heterogene scholen. Met intelligent onderwijs gebruik makend van moderne leermiddelen in gemengde klassen kunnen alle kinderen hun talenten ontplooien en zich kwalificeren voor een passende opleiding.
Nederland ligt achter op het terrein van passend onderwijs. De structuur van 8 jaar voor alle kinderen gelijk onderwijs in ťťn schooltype, de basisschool, gevolgd door een verdeling over 4 typen voortgezet onderwijs (vmbo, havo, vwo en gymnasium) op 6 niveau's (het vmbo kent 3 niveau's) is absurd. Met brede scholen kunnen alle kinderen met ouders van alle opleidingsniveaus zich optimaal ontwikkelen.

Halina
11 februari 2016
Waarom wilde Rutte Halina Reijn bij het correspondents dinner als tafeldame? Omdat Rutte een fan van Ayn Rand is en Halina Reijn een hoofdrol speelt in Fountainhead, de toneelbewerking van Rand's belangrijkste boek. De ontmoeting zal op een teleurstelling zijn uitgedraaid. Halina Reijn speelt geweldig toneel maar ik denk dat ze zich niet verdiept heeft in de filosofieŽn van Ayn Rand.

Vaderlandsliefde
8 februari 2016
Voor het theelicht, binnen, bij moeder,
voor de kast met kraakhelder goed,
voor de tafel, waar de boer zijn krant leest,
zal hij sterven als het moet.

Dat schreef Martinus Nijhoff in 1941 in een gedicht over een grenadier.
Benedict Anderson, hier geÔnterviewd door Anil Ramdas, omschreef in het gelijknamige boek staten als Verbeelde gemeenschappen. Sterven voor een bedenksel? Nee, het leek me altijd al onzin.
Ramdas is al lang dood. Anderson overleed in zijn geliefde IndonesiŽ in december 2015.

Herinnering 2
31 januari 2016
Het is 51 jaar, januari 1965, geleden. Ik was net in Soroti, Uganda, met Inge en twee kinderen nog in Nederland. Peter Baker was ťťn van mijn nieuwe collega's. Peter was klein, bescheiden, geestig en had een rode mini. En Engelse Peter had een Nederlandse moeder. Hij had een plaatje van de Dutch Swing College met daarop een nummer dat ik niet kende: New Orleans hier gezongen door Catherine Russell. Als ik dat hoor ....

Herinnering
28 januari 2016

Ik logeerde in St Bethleem, een groot revalidatiecentrum in Mouda in de buurt van Maroua, een stad in het uiterste Noorden van Kameroen. Achter de kantoren was een klein paadje het terrein af. Even verder waren een paar mensen bezig met nieuwbouw. Een dak werd geconstrueerd. Maar wat ik me het sterkst herinner is een geschrokken oudere vrouw die met de rokken over haar benen pal naast het paadje zat te poepen. Toen ik terugkwam was ze gelukkig weg.

Stil
24 januari 2016
Bij Brands vertelt Arita Baaijens over haar vele trektochten van maanden lang door de woestijn. Wat heeft ze ontdekt? Het verlies van identiteit. Identiteit is de resultante van interactie met de anderen.

Zo ver
20 december 2015
Zo ver, zo ver is de mens afgedwaald van zijn bronnen. Er zijn er zoveel. Ze nemen zoveel plaats in. Ze willen zoveel. Ze kunnen zoveel. Ze maken zoveel. Ze gebruiken zoveel.
Het broeikaseffect is slechts een onderdeel van het proces. Het is een onderdeel waar zich een discontinuÔteit aftekent: klimaatsverandering. Ik bedoel: toevallig is het broeikaseffect een zo krachtig verstorende consequentie van de manier waarop de wereld leeft, dat DAT juist grote consequenties lijkt te hebben. (En dus niet overbevolking, uitputting van grondstoffen of soortenvermindering, processen die nu ook plaatsvinden maar waarvan we de consequenties nog niet zien.) Als een pan overkookt, begint het aan ťťn kant. Maar de hele pan kookt over. Het enige dat helpt is de pan van het vuur te halen. Opslag van CO2 bij kolencentrales lijkt op het verwijderen van een theelepeltje schuim uit de overkokende pan.

Dwars
18 november 2015
Hier is een dwarse opinie naar aanleiding van de Parijse aanslagen.
Ja, ISIS is slecht en wat deze beweging en zijn aanhangers voorstaan en doen is vreselijk. Schadelijker zijn:
1 Het geweld dat door, onder leiding van of getolereerd door de USA werd en wordt uitgeoefend: in Irak, in en door Saoedie-ArabiŽ en Pakistan, in en door IsraŽl in Gaza en op de Westbank, in Jemen. En dan zal ik het verder maar niet over het verleden hebben, zoals oorlogen en acties in Vietnam en Zuid-Amerika. Zie Noam Chomsky.
2 De massahysterie die zich dankzij de vele media steeds sneller en heftiger ontwikkelt.
Het grootste en belangrijkste probleem is het vinden van de gemeenschappelijke grond, datgeen dat deze twee fenomenen veroorzaakt. Die zoek ik via Het Lidmaatschap.

Dromen
9 november 2015
Stel je voor, dat er in Nederland 1 miljoen mensen wonen. Net als vijf eeuwen geleden. Geen economische groei. De dingen zoals ze nu zijn, sommige een beetje handiger, andere wat simpeler. Op de kaart kleine roze plekken voor de steden en daartussen veel, veel groen. Wouden tussen Delft en Den Haag waar reeŽn en misschien zelfs een roedel wolven rondzwerven. In de rest van de wereld dezelfde situatie: ook een bevolking die ongeveer 15 maal zo klein is als nu. Snelle vliegtuigen met kleine vliegvelden. Lange tweebaans snelwegen, in twee uur van huis naar huis Den Haag - Parijs. Zou het saai zijn, te rustig? De herziening van de UN doelen in 2015 heeft het niet over verminderde bevolkingsgroei of zelfs bevolkingsafname. Ach.

Foucault
18 oktober 2015
"De mens is een uitvinding waarvan de archeologie van ons denken gemakkelijk de jonge datum kan aantonen. En misschien ook het naderend einde. Als die dispositie, die indeling van het weten, mocht komen te verdwijnen zoals zij ook eens verschenen is, als zij door de een of andere gebeurtenis waarvan wij op zijn hoogst de mogelijkheid kunnen voorvoelen, maar waarvan wij voor het ogenblik vorm en belofte nog niet kennen, omver kwamen te tuimelen zoals bij de overgang van de XVIIde naar de XVIIIde eeuw de grond onder het klassieke denken aan het wankelen raakte, - dan kunnen we wel wedden, dat de mens zou verdwijnen, - zoals een gelaat van het zand, bij de grens der zee." uit De woorden en de dingen.

Vluchtelingen
16 oktober 2015
* De smartfoon is het belangrijkste en dikwijls enige bezit van een vluchteling. Daarmee houdt hij contact met zijn familie.
* Voor een vluchteling is de familie veel belangrijker dan voor de gemiddelde Nederlander.
* Alle vluchtelingen zijn illegaal. Als mensen legaal het land inkomen zijn het geen vluchtelingen.
* Alle vluchtelingen melden zich zo vlug mogelijk bij een politiebureau. Daar krijgen ze een gratis treinkaartje naar ter Apel. Ze weten dat ze dan die avond eten en een slaapplaats hebben.
* De mannen die alleen komen hebben vrouw en kinderen thuis gelaten. Die hopen ze middels gezinshereniging gauw weer te zien, en dat duurt meestal langer dan ze denken. Vrouw en kinderen meenemen is duurder en gevaarlijker.
* Verreweg de meeste vluchtelingen zijn geen economische vluchtelingen. Ze vluchten voor gevaar of, zoals de EritreeŽrs, voor gevangenschap in militaire dienst.
* Economische vluchtelingen zijn gelukzoekers net zoals de Nederlandse emigranten naar Canada en AustraliŽ in de vorige eeuw. De economische vluchtelingen komen meestal uit sub-Sahara Afrika, vooral West-Afrika. Ze komen om geld voor hun familie te verdienen maar kunnen beter teruggestuurd worden want ze worden hier doodongelukkig.
* De kans op misdaad of aanranding door een vluchteling is veel kleiner dan door een Nederlander. Vluchtelingen hebben het veel te druk om te overleven en zijn veel te bang het kleine beetje veiligheid hier weer kwijt te raken.
* Het is heel terecht dat vluchtelingen voorrang op goedkope huurwoningen verliezen.

Exxon en het broeikaseffect
18 september 2015
Lees hier het artikel

Vluchtelingen
9 september 2015

Bij het onderschrift van deze foto in NRC/H van 3 september is helaas iets misgegaan. De tekst had moeten luiden: "Premier Rutte heeft zijn betrokkenheid bij de problemen van de vluchtelingen uit Syrië laten blijken door een nieuw opvangcentrum te bezoeken. Het opvangcentrum is verrijkt met speelmogelijkheden aangeboden door de plaatselijke middenstand."

Buma
2 september 2015
Safe havens in SyriŽ. Laten we even nadenken over een kamp voor 500 000 SyriŽrs, dat is ongeveer een kwart van de bevolking in de Gaza-strook. Ergens in de woestijn zodat de vluchtelingen niemand in de weg zitten, zodat het kamp (de stad?) goed te verdedigen is. En laten we dan even nadenken over de huisvesting van de 500 000 mensen. Over de duur, 1 jaar, 2 jaar, 5 jaar? Over de gezondheidszorg. Over de voedselvoorziening. Over de interne veiligheid. Misschien kunnen we vast knuffels gaan verzamelen. Zo'n Buma zou toch wegens gebrekkige geestelijke vermogens de toegang tot de volksvertegenwoordiging moeten worden ontzegd.

Ontdek de fout
20 augustus 2015


Verschuivende moraal
16 augustus 2015
Onderschrift: Dit beeld komt uit het project Mannen met potentie, waarin de Amsterdamse fotograaf Marieke de Graaf (35) met haar Tinderdates op de foto gaat Ė bron NRC/H van 14-8-2015.

Big strides
11 augustus 2015
Hier ben ik, de lullige burger, met een citaat van Larry Page, CEO van Alphabet: .... we can continue to make big strides on our core mission to organize the world's information. Larry Page is ťťn van de oprichters van Google, nu CEO van Alphabet, een nieuwe overkoepelende maatschappij waarvan Google deel uitmaakt. Organizing the world's information: Larry wil de wereld overnemen, hij wil de machtigste zijn.
Ik heb Windows 10 ge-download. Het blijkt zo ingericht te zijn dat al mijn computerprogramma's die niet onder de Microsoft paraplu vallen opeens 'fuzzy' zijn ofwel vage letters hebben. Dat is onder andere bij mijn Open Office, een gratis concurrent van Microsoft's Office. Microsoft doet alles om ervoor te zorgen dat ik afhankelijk ben van hun produkten.
Bernie Sanders is presidentieel kandidaat voor de Democratische partij in de Verenigde Staten en legt uit dat inkomensverschillen steeds groter worden en dat ondernemingen via donaties politici omkopen. Hij spreekt van een oligarchie.
Langzaam wordt de staat overgenomen door ondernemingen naar neoliberalistisch kapitalistisch model. Big Brother is niet de Staat maar de Onderneming.

Lekker lang leven
1 augustus 2015
De wereldbevolking is nu 7,4 miljard. Als iedereen stopt met roken, als we meer aan armoedebestrijding doen en als vooruitgang in de medische wetenschap meer wordt toegepast, dan zal de gemiddelde maximum leeftijd met mogelijk 15 jaar ofwel 20 % kunnen toenemen. Dan wordt alleen daardoor de wereldbevolking al circa 9 miljard. Gezellig. Zie deze wereldmeter.

ADHD
31 juli 2015
Meditatie in plaats van Ritalin, helpt vast beter en is goedkoper.

Altijd een vriendje
30 juli 2015
Het moet toch eenvoudig zijn om na bevruchting en de eerste splitsing van de eicel deze te splitsen in twee groeiende foetussen? Dan kunnen we eeneiïge tweelingen maken. Dan hebben alle kinderen altijd een vriendje of vriendinnetje.

Cultuur
25 juli 2015
Harari:
Miljoenen jaren van evolutie hebben ons gevormd om te leven en denken als leden van een groter geheel. In slechts twee eeuwen tijd zijn we veranderd in ontwortelde individuen. Een beter bewijs is er niet voor de waanzinnige macht van de cultuur.
Hatsjekiedee.

Het nieuwe geloof
24 juli 2015
Harari in "Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid":
De kapitalistische en consumentische leer is ook in een ander opzicht revolutionair. In de meeste oudere morele geloofssystemen kwamen de mensen er vaak bekaaid af.... Daar staat tegenover dat de meeste mensen van nu heel geslaagd tegemoetkomen aan het kapitalistisch-consumentische ideaal. De nieuwe ethiek belooft ons het paradijs op voorwaarde dat de rijken hebzuchtig blijven en moeite doen om nog meer geld te verdienen (door investeringen) en dat de massa vrij baan geeft aan zijn verlangens en passies en steeds meer koopt. Dit is de eerste religie ter wereld waarvan de volgelingen daadwerkelijk doen wat er van ze verlangd wordt. En hoe weten we dat in ruil daarvoor echt het paradijs zullen beŽrven? Dat hebben we op tv gezien.

Nederlands
20 juli 2015
Hier is een uitstekend artikel van Warna Oosterbaan over de culturele verschillen onder Marokkaanse jongeren uit verschillende landen.

Varoufakis
16 juli 2015
Helaas (nog?) geen Grexit. Lees het interview met Varoufakis

Hoofden van staat
8 juli 2015
Zolang in de Europese Unie de hoofden van staat het belangrijkste besluitvormende orgaan blijven vormen, is er sprake van een aantal landen die een beperkte vorm van samenwerking zijn aangegaan. Het bestaan van dit college is de meest nadrukkelijke bevestiging van de onafhankelijkheid van deze staten. Zolang dit college als machtigste orgaan blijft bestaan, is er voor een muntunie geen rechtvaardiging. Dat dit college oordeelt over Griekenland betekent dat alleen een Grexit gerechtvaardigd is. Eigenlijk moet dit college besluiten ofwel de € op te heffen ofwel besluiten nooit meer samen te komen.

Framing
7 juli 2015
De informatie van het leiderschap van Europa over het Griekse probleem is werkelijk een voorbeeld van framing zoals men zelden meemaakt. Maar wel erg grappig, bijvoorbeeld als Rutte uitlegt dat de Nederlandse economie niet geraakt wordt door een Grexit.

Bijziend
1 juli 2015
90 % van de jong-volwassenen in grote delen van Oost-AziŽ is bijziend, blijkt uit onderzoek. De oorzaak: het competitieve onderwijs waardoor kinderen te weinig buiten zijn en hun ogen te weinig in verziende ruststand gebruiken. Selectie als doelstelling van het onderwijs, zie Edutopia, heeft onverwachte consequenties.

Oxi
30 juni 2015
Ook Stiglitz zou 'nee' stemmen

Vluchten kan niet meer
29 juni 2015


Opvoeding
26 juni 2015
Wat is de economische waarde van een goede opvoeding, dat wat ouders thuis doen, bedoel ik. Wat is de waarde van goede zorg, liefdevolle aandacht, harmonie in een gezin, voldoende en goed speelgoed, een luisterend oor, de juiste prikkels en stimulansen, een oog voor de specifieke kwaliteiten van het kind? Wat is de economische waarde van een jonge volwassene met vrienden, energie, ontwikkelde talenten en zonder een verzameling frustraties?
Moeders hebben als eerstverantwoordelijken van de opvoeding belangrijker werk dan de gemiddelde CEO. Waarom op zoek naar onzinnige glazen plafonds?

Vrijheid van meningsuiting
25 juni 2015
Laten we de vrijheid van meningsuiting beperken tot originele meningen, meningen nog niet door anderen naar voren gebracht.

Vooruitgang
24 juni 2015
Harari in SapiŽns legt uit dat de agrarische revolutie, de overgang van het jager/verzamelaars bestaan naar dat van de landbouwers 10 000 jaar geleden, GEEN vooruitgang betekende voor het individu. Landbouw betekende meer voeding maar ook veel meer arbeid, grotere afhankelijkheid van het klimaat, eenzijdiger voeding en daarom meer ziektes. Misschien lijdt de Westerse wereld op dit moment ook aan vooruitgang met een verslechtering van het leven voor het individu.

Grexit
23 juni 2015
Laten we bidden om een Grexit. Als we gezamenlijk, maar dan echt allemaal, bidden wordt Grexit een meme (Dawkins) en wordt het werkelijkheid. Dan kunnen de Grieken besluiten hoeveel geld ze zelf willen verdienen, of ze ook economische groei, werkeloosheid en zzp-ers, privatisering, arbeidsmobiliteit en kinderen die niet buiten spelen willen hebben of dat zij aan hun snor draaiend des morgens in de goddelijke Griekse zon op het terras aan de haven elkaar gaan uitleggen dat het echt allemaal anders moet worden.

Sapiens
22 juni 2015
Yuval Noah Harari schreef een heel prima boek: Sapiens - een kleine geschiedenis van de mensheid.

Wandelen in Frankrijk
21 juni 2015


Vluchten
19 juni 2015
2018. Enkele krijgers van de jonge Islamitische Staat, sinds kort lid van de Verenigde naties, is het gelukt uit een slecht bewaakte opslagplaats in Siberië een kernwapen te stelen. Enkele maanden later weten zij op onbegrijpelijke wijze het waapen vlak bij de St. Paul in London tot ontploffing te brengen. De City, naast New York het financiële hart van de wereld wordt in één klap verwoest. Er zijn honderdduizenden slachtoffers, onmiddellijk kelderen de beurzen en start een wereldwijde catastrofale recessie. Met een stevige Westenwind waait een enorme wolk radioactieve deeltjes naar West Nederland. Miljoenen mensen slaan op de vlucht, maar waarheen? Eerst Frankrijk maar dan ook Duitsland sluiten hun grenzen, waarbij de krijgsmacht van beide landen als bewaking wordt ingezet. Van de duizenden bootvluchtelingen op de Noordzee op weg naar de Scandinavische landen verdrinkt een groot deel in de ijskoude Noordzee. Nee, dan kun je beter in de Middellandse zee verdrinken.

Binnen en buiten
18 juni 2015
Uit de Volkskrant recensie van The Road to Character van David Brooks: De binnen- en de buitenkant van zijn persoonlijkheid zijn niet met elkaar in evenwicht, constateert Brooks. Sterker: er gaapt een kloof tussen de twee, Adam I en Adam II, die hij op persoonlijk en maatschappelijk niveau herkent. En dan volgt in de recensie een beschrijving van twee verschillende persoonlijkheden, Adam I is degeen die naar buiten treedt, Adam II is de persoon die van binnen leeft.
We zijn toch allemaal zo? Ik wel in ieder geval. Een blog, misschien wel alles wat een mens schrijft, beperkt de afstand tussen de twee persoonlijkheden.

Vernieuwing
17 juni 2015
De voorpagina van deze site is veranderd. De blog staat nu op deze pagina. Dat maakt het makkelijker een nieuwe bijdrage toe te voegen.

ZZP - GVD
16 mei 2015

Er is een duidelijke relatie tussen de afkortingen ZZP en GVD, tussen de uitdrukkingen zelfstandige zonder personeel en godverdomme ofwel god verdoeme mij. De god van mensen is de allesomvattende die alle mensen onder één paraplu bergt, die de mensen verbindt. Verdoemd worden door die god betekent uitgesloten worden uit de samenleving. De zelfstandige zonder personeel is de man of vrouw die wel werken moet, die wel aan de samenleving zijn bijdrage moet leveren, die daarvoor zijn geld krijgt maar niet de veel belangrijkere beloningen krijgt. Die beloningen bestaan uit het deelgenoot van de gemeenschap zijn waarbinnen hij werkt, het bedrijf, de afdeling, de kollega's. Hij is zelfstandige. Hij moet op zichzelf staan. Dat kan een mens helemaal niet.
Voor degenen die de flexibiliteit van de arbeidsmarkt denken te moeten bevorderen: ze moeten godverdomme de gevangenis in, bestraft wegens het afbreken van de gemeenschap, de samenleving. (Samenleving gaat over samen leven.)

Ganzen
6 mei 2015

In een sloot zwemt een groep ganzen. Nee, het zijn zes groepen: steeds 2 ouders met hun jongen, gezinnetjes van twee ouders met ťťn tot wel 7 kinderen. Verderop nog een paar gezinnen. Af en toe stuurt een ouder een kind naar zijn echte ouder. Ook elders in het woud van diersoorten is er de structuur van kerngezinnen die onderdeel zijn van een grotere groep.
      

De foto is van internet, hier zijn de gezinnen niet te onderscheiden.

Luyendijk over baron Rik in NRC/Handelsblad + mijn commentaar
27 april 2015
Hier Luyendijk's opinie van 11 april
Ze zijn amoreel, bankiers en vele anderen in het zakenleven (en daarbuiten). Hoe komt dat? Hier is een verklaringsmodel, met nogal wat antropologische componenten. Ik vat het samen. Er is voldoende wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat we bij geboorte het materiaal hebben voor de ontwikkeling van een moraal. De moraal, een stelsel van regels voor de fatsoenlijke omgang met anderen, ontstaat zoals de taal. We leren het van de mensen om ons heen, daar hebben we aanleg voor. De moraal is bestemd voor de omgang met leden van de eigen groep. Dat was in de prehistorie de eigen familie. Landbouw leidde tot meer complexe samenlevingen met contacten buiten de eigen groep. De grote godsdiensten leverden voorschriften voor gedrag tegenover mensen buiten de familie. Zij waren een belangrijke bron voor de moraal. De moderne mens is gedeconfessionaliseerd (ik ook). Hij raakt de draad kwijt, hij lijdt aan moraalverlies. Het ontbreekt hem aan een richtsnoer. Wordt hij amoreel? Ja, dat risico is groot. Hij wordt amoreel tegenover iedereen behalve tegenover een kleine kring intimi. Voor de omgang met de rest heeft hij als enig houvast de wet.

Terreur
16 februari 2015
Hoe krijg ik mijn ergernis en verontwaardiging op fatsoenlijke wijze onder woorden gebracht.
Jonge mannen groeien op bij ouders die emigreerden naar een ver en vreemd land waar zij zich ongelukkig en gediscrimineerd voelden en waar zij tot de onderkant van de maatschappij hoorden. Eenmaal volwassen voelden de jongemannen zich uitgestoten door het land waar zij opgroeiden en zijn zij niet in staat een volwaardig bestaan op te bouwen. Vanuit het oude land van hun ouders komt een lokroep: kom bij ons voor je waardigheid en eer, wij zijn je vrienden, kom ons helpen in de strijd tegen onrecht.
In het oude land is ondertussen veel veranderd. Daar, in de moslimwereld, is de bevolking met wisselend succes opgestaan tegen onderdrukkende regimes. Het enige element dat de opstandelingen verbinden kan is hun geloof, de islam. Tegen wie zijn zij opgestaan? Tegen dictators en onderdrukkers die ongehinderd, nee gesteund, door het rijke Westen hun staatsterreur konden uitoefenen: Gadaffi, Mubarak, het Saoedische koningshuis. En de verre familie van de jongemannen is bedreigd door nog meer vreemdelingen, de Amerikanen die Irak verwoesten, de IsraŽli's die niet ophouden de Palestijnen te onderdrukken.
De meest radelozen van de jongemannen weten niet beter dan zich onzinnig te identificeren met de oude familie net als zij onderdrukt en zijn bereid tot meest gruwelijke misdaden zolang zzij zich geborgen weten door wat zij denken hun familie te zijn.

De MOET
15 februari 2015
Ik moet A bellen.
Ik moet B repareren.
Ik moet over C schrijven.
Ik moet naar D toe.
Ik moet E nalezen.
Ik moet eerst F eten.
Ik moet naar G toe.
Ik moet eerst een lijstje maken van alle MOETEN.
De MOET is eerst een wil geweest. En toen is van de wil een MOET gemaakt. Het is je leven verwoestend. De enige oplossing is weggaan, bij voorkeur lang ver weg gaan. Maar als dat niet kan, dan is het leven zonder MOET onverdragelijk. Hebben de anderen dat ook?

Je ne suis pas Charlie
12 januari 2015
Een mengsel van woede, walging, twijfel, onmacht, zo voelt het.
1 Het is vreselijk wat in Parijs gebeurde
2 De wereldwijde reactie doet denken aan hysterie, dezelfde hysterie als die in het voetbalstadion, bij een concert van Andrť Rieu of Cold Play. De hysterie bezorgt me claustrofobie, weg wezen, niet hier tussen.
3 Rond de tijd dat de doden in Parijs vielen, werd op veel grotere schaal gemoord door soortgelijke types, Boko Haram, in Baga, Noord Nigeria.
Ik was op een paar honderd kilometer daar vandaan ooit. Het was er vredig.
Niemand schenkt enige aandacht aan deze misdaden.
4 De schoft Netanyahu dringt zich naar voren bij de herdenking in Parijs. Hij is ťťn van de verwekkers van dit geweld. Samen met de Bush familie.

Obesitas in AustraliŽ
16 december 2014
Wat zijn de oorzaken van obesitas? Aanleg. Teveel eten. Verkeerd voedsel. Teveel fastfood-aanbod, fastfood van slechte kwaliteit.
Er is meer. Ik loop van mijn logeeradres in een stad in Queensland, AustraliŽ, naar het dichtstbijzijnde winkelcentrum. Het is heet, er zijn trottoirs maar er is geen schaduw. Het is ver en als ik er tenslotte ben, raak ik verstrikt in op- en afritten van parkeerplaatsen. Het is niet de bedoeling dat ik loop. In ochtend- of avondschemering zie ik mensen wandelen, recreatief, sportief wandelen. Lopen van A naar B is nauwelijks mogelijk. Als je je naar een nieuwe bestemming begeeft, stap je in de auto en gaat rijden. Dat is de enige redelijke mogelijkheid. Wat een verschil met mijn Europese dorp, met Parijs. Hier is de natuurlijke wijze van verplaatsen uit het leven van mensen gebannen. Het is logisch dat veel mensen in deze omstandigheden te dik worden.